Choroby i uzależnienia - podstawowe terminy

ö     antyonkogeny

geny, których produkty rozpoznają miejsca uszkodzeń DNA i w czasie ich naprawy hamują podziały komórkowe.

ö     alergia

stan nadwrażliwości organizmu na niektóre substancje pochodzące ze środowiska zewnętrznego, na które zdrowy organizm nie reaguje. Objawia się m.in. zapaleniem i obrzękiem błony śluzowej nosa (katar sienny), zwężeniem światła oskrzeli, zaburzeniami trawienia, wysypką.

ö     choroba

dynamiczny stan organizmu, w którym dochodzi do nieprawidłowej reakcji narządów na bodźce pochodzące ze środowiska zewnętrznego lub wewnętrznego. Prowadzi to do zaburzenia homeostazy i (lub) zmian anatomicznych.

ö     choroby cywilizacyjne

schorzenia związane z rozwojem cywilizacji. Ich przyczynami są m.in.: zmiany w środowisku przyrodniczym (zanieczyszczenia gleby, wody i powietrza), mała aktywność fizyczna, niewłaściwa dieta i szybkie tempo życia. Do tej grupy zalicza się np. choroby układu krążenia, cukrzycę, alergie i nerwice.

ö     choroby społeczne

choroby występujące u dużej liczby osób. Wymagają długotrwałego leczenia i powodują duże straty społeczne (np. na skutek ograniczenia możliwości pracy). Należą do nich m.in. alkoholizm i AIDS

ö     geny mutatorowe

geny, których produkty odpowiadają za naprawę uszkodzeń DNA powstałych podczas replikacji lub na skutek działania czynników mutagennych.

ö     kancerogeny

fizyczne, chemiczne i biologiczne czynniki, które zwiększają prawdopodobieństwo rozwoju nowotworu.

ö     nosiciel

1. organizm, w którego ciele znajdują się patogeny niewywołujące objawów choroby, ale mogące być źródłem infekcji (np. osoba, w której układzie oddechowym obecny jest gronkowiec złocisty);

2. organizm (heterozygota), który fenotypowo nie wykazuje objawów choroby, ale może przekazać wadliwy recesywny allel swojemu potomstwu (np. zdrowa kobieta, u której w chromosomie X występuje recesywny allel warunkujący hemofilię).

ö     onkogeny

geny odpowiedzialne za przemianę zdrowych komórek w komórki nowotworowe (transformacja nowotworowa). Powstają na skutek mutacji protoonkogenów (genów biorących udział w regulacji cyklu komórkowego).

ö     patogen (czynnik chorobotwórczy).

Powoduje zaburzenie reakcji metabolicznych.

Patogenami człowieka są czynniki: biologiczne (wirusy, bakterie, grzyby, protisty i pasożytnicze zwierzęta), chemiczne (m.in. toksyny wydzielane przez bakterie, niektóre substancje pochodzenia roślinnego), fizyczne (m.in. różne urządzenia, wysoka i niska temperatura, promieniowanie, energia elektryczna) i społeczne (np. ciągłe napięcie nerwowe, konflikty

międzyludzkie).

ö     protoonkogen

gen warunkujący prawidłowy przebieg podziałów komórkowych.

ö     zakażenie

wniknięcie do organizmu i rozwój w nim drobnoustrojów

chorobotwórczych.

ö     zarażenie

wniknięcie do organizmu i rozwój w nim pasożytów.